Paul Iske wist zijn verhaal op een originele manier te brengen. Foto: KNSB

Schaken is in. Jullie zullen wel denken. ‘Die Jeroen kan lekker praten. Hij preekt voor eigen parochie.’ Dat is dus niet zo. Vorig week was ik op de jaarlijkse themadag van de Schaakbond. Wat me daar weer opviel is hoeveel succesvolle (school)schaakprojecten er in Nederland zijn. Er zijn verrassend veel mensen die hier hun brood mee verdienen. Uit de gesprekken die ik voerde bleek dat het starten met schoolschaaklessen vaak lastig is, maak het lukt vaker wel dan niet. Dat is een hele geruststelling, want het beginnen van een eigen bedrijf is lastig. Dat merk ik nu ook.

Er zijn dus veel schaakprojecten in Nederland. Met de kennis en kunde die daarbij is opgebouwd kunnen we voor de schaaksport nog veel meer doen dan dat er nu gebeurd. De schaakbond worstelt met hoe al deze schaakleraren het best verbonden kunnen worden met elkaar. Er zijn zeker genoeg ideeën om schaakleraren meer van elkaar te laten leren. Dat is mij tijdens de themadag wel duidelijk geworden. Wanneer alles straks ‘klikt’ en schaakleraren optimaal van elkaars kennis kunnen profiteren, wacht Nederland een schaakexplosie. Daar ben ik van overtuigd. Het enthousiasme vanuit de schaaksport is er zeker. Ik ben na de themadag met zeker tien bruikbare contacten en ideeën naar huis gegaan.

Het hoogtepunt van de themadag was de lezing van professor Paul Iske. Iske heeft het instituut van Briljante Mislukkingen opgericht. Hij zette in de jaren ’90 een soort LinkedIn op voor Shell. De bedoeling was om meer gebruik te maken van de kennis die binnen het bedrijf aanwezig was. Het werd een succes waarvan Iske ook andere bedrijven wilden laten profiteren. Helaas mislukte dit idee omdat internet toen nog niet ver genoeg was ontwikkeld. Iske pleit ervoor om in elk arbeidscontract het recht op falen (op leren) op te nemen. Volgens hem zijn we In deze ‘geprogrammeerde samenleving’ bang om risico’s te lopen, over mislukkingen spreken we liever niet. Toch moeten we het risico op mislukken voor lief nemen om te innoveren en zo goed voorbereid te zijn op de toekomst. Van een mislukking moeten we juist leren. In zo’n geval spreken we over een briljante mislukking. 

De themadag was goed bezocht. Foto: KNSB

Het schaken is een mooie metafoor voor het verhaal van Iske. Als je beter wilt worden in het spel, als je wil winnen, moet je risico’s nemen en nieuwe dingen proberen. Wanneer ik een wedstrijd heb verloren zegt mijn vrouw altijd: ‘Gefeliciteerd, nu heb je weer wat geleerd.’ Daar reageer ik dan kribbig op, want verliezen is nooit leuk, maar ze heeft wel gelijk.

Natuurlijk vroeg Iske de zaal ook nog om voorbeelden van briljante mislukkingen. Hij kreeg er een. Een schaakleraar wilde begin september het wereldrecord schaaklesgeven verbeteren. Media-aandacht was er genoeg, maar zo vlak na de vakantie was er geen tijd meer om voldoende kinderen te regelen. De recordpoging werd afgelast. Een ervaring rijker? Ja! Een illusie armer? Nee! Deze man heeft zoveel positieve reacties op zijn initiatief gekregen en zag voor zichzelf zoveel leerpunten dat hij al aan een nieuwe poging denkt.

Na afloop raakte ik met hem in gesprek. Ik ga in het nieuwe jaar bij hem op bezoek. Want hij is er wel in geslaagd om op zoveel scholen les te geven dat hij daar zijn boterham mee kan verdienen. We moeten ook in de schaakwereld van elkaar leren. Het schaakspel is niet alleen een mooie sport, maar ook een mooie metafoor voor het leven. Het kan niet alleen schoolkinderen, maar ook volwassenen veel vaardigheden leren die we in de wereld anno 2019 nodig hebben.

Er mogen schoolschaakprojecten mislukken, maar laat dit dan briljante mislukkingen zijn, zodat we ervan leren en het volgende project wel lukt.

Een impressie van de themadag. Film: KNSB